معماری ترکیه و مساجد ترکیه

ویژگی های خاص در معماری مساجد ترکیه و مکتب عثمانی

مساجد ترکیه به ویژه مساجد جامع عثمانی در استانبول، پایتخت مرکزی دولت عثمانی، پایه کار خود را بر موازین معماری منطبق ساختند. از مساجد ترکیه ای زیبا بنا های معروف معماری ترکیه، متعلق به این دوران، می توان ”بیزانس“  ، ”مسجد سلیمیه“ و  ” مسجد سلیمانیه“ را نام برد. پس از گسترش اسلام به آسیای صغیر، این منطقه تا قرن هفتم و هشتم هجری زیر سلطه ی حاکمان سلجوقی بوده. بنابراین اولین بناهای اسلامی و مساجد ترکیه ای که احداث شده، رنگ و بوی معماری اسلامی ایرانی را دارند. پس از سلجوقیان، عثمانیان مسلمان حکومت را در دست گرفتند و در قرن نهم هجری به یک قدرت رعب انگیز بدل شدند .حاکمیت عثمانیان نقطه ی اوجی برای هنر اسلامی این منطقه بخصوص در معماری بوده و محققا که مساجد ترکیه در ردیف زیباترین مساجد جهان قرار دارند.

سبک معماری مساجد ترکیه

در معماری ترکیه مکتب عثمانی با تکیه و استفاده از عناصر معماری بیزانس به خصوص کلیسای ایاصوفیا هویت خود را تثبیت نمود. معماری مکتب عثمانی به مانند مکتب اسپانیا از تفکر اولیه اسلام پیروی ننموده است. در معماری ترکیه شاهد توجه بیش از حد معمار به نمای بیرونی بنا هستیم. استفاده از نمای بیرونی پر ابهت و باشکوه، تعداد گنبدهای فرعی، قوسهای پلکانی نیز در معماری ترکیه دیده می شود.

ویژگی های مکتب عثمانی

گنبد خانه ی مرکزی وسیع و فراخ، شبستان ها در طرفین گنبدخانه، توجه به نمای بیرون بنا (نمای بیرونی پر ابهت)، گنبد مرکزی و نیم گنبدها فرعی متعدد، استفاده از طاق های پلکانی، مصالح اولیه سنگ، استفاده از مناره ها در چهار سوی بنا به شیوه ای بیزانسی.

مسجد آبی، کبود یا سلطان احمد از معروف ترین مساجد ترکیه

از مشهورترین مساجد ترکیه، مسجد آبی به دستور سلطان احمد اول بنا شد و به همین دلیل پس از مرگ وی آن را مسجد سلطان احمد نامیدند. وی در همین مسجد دفن شده است. این مسجد در قدیمی ترین بخش استانبول واقع شده، که این منطقه، مرکز قسطنطنیه در سال های قبل از ۱۴۵۳ (میلادی)، پایتخت امپراطوری بیزانس، محسوب می شده است. این مسجد تا کلیسای بزرگ مسیحیان با نام ایا صوفیا فاصله اندکی دارد.

این مسجد به عمد در مقابل عمارت ایا صوفیا ساخته شده تا نشان دهد که معماران عثمانی و مسلمان می توانند رقبای سرسختی برای اجداد مسیحی خود باشند. با این وجود، معمار نتوانسته قبه هایی بزرگتر از قبه عمارت ایا صوفیا بسازد و به همین دلیل تلاش کرده با تنظیم دقیق موقعیت قبه ها، شبه قبه ها و منار ه ها جلوه ای زیبا را پدید آورد. علی رغم تلاش معمار، ابعاد ساختمان کوچکتر از ابعاد عمارت ایا صوفیا است که این مساله، سلطان احمد را بسیار خشمگین کرد.

معماری مساجد ترکیه در مسجد آبی، کبود یا سلطان احمد

مسجد سلطان احمد تنها مسجد ترکیه است که شش مناره دارد. وقتی تعداد مناره ها اعلام شد، عده ای از سلطان انتقاد کردند و وی را به علت تقلید از شش مناره مسجد الحرام در مکه سرزنش نمودند. وی با پرداخت مبلغی، مناره هفتم مسجد کعبه را ساخت تا این انتقادها را  آرام کند.در پایین ترین قسمت دور تا دور صحن مسجد توسط ۲۰۰۰۰ کاشی سرامیک دست ساز تزیین شده است که این سرامیک ها در ازنیک (نیشای باستان ) ساخته شده اند.

بخش بالایی نقاشی شده است. پنجره شیشه ای، نور را به درون صحن اصلی هدایت می کند و از بیش از ۲۰۰ لوستر بزرگ نیز برای نورپردازی مسجد کمک گرفته شده است. در دکوراسیون مسجد از آیاتی از قرآن استفاده شده است که بسیاری از آنها به خط سید کاظم غباری نوشته شده اند که بزرگترین خطاط آن زمان بوده است. صحن اصلی فرش شده است و این فرش ها، در زمان مقتضی تعویض می شوند. “محراب” مهمترین بخش صحن داخلی است،که از مرمری با تراش ظریف و کنده کاری ساخته شده و دیوارهای کناری آن از جنس سرامیک است.

مسجد سلیمانیه از زیباترین مساجد ترکیه

مسجد سلیمانیه در استانبول، ازمسجدهای جامع این شهر و از شاهکارهای معماری ترکیه است که در سال های ۱۵۵۷ تا ۱۵۵۰ ساخته شده است. این مسجد را معمار بزرگ عثمانی، معمار سنان آغا به دستور پادشاه عثمانی، سلطان سلیمان اول، طراحی کرد. ارتفاع گنبد این مسجد ۲۷ متر و قطر گنبد، ۵۳ متر است .بنا به ۵ سنت عثمانی، این مسجد چهار مناره (گل دسته ) دارد، که نشانه مسجدهایی است که به امر شاهان ساخته می شد. این بنا یکی از زیباترین مساجد ترکیه به سبک سنتی است.

معماری مساجد ترکیه در مسجد سلیمانیه

سبک معماری آن، مانند دیگر کارهای سنان و معماران عثمانی ترکیبی از سبک معماری رسم آن دوره، بیزانسی و اسلامی است. پایه مسجد دارای ساختمان های جنبی مانند مدرسه، حمام، کتابخانه، کاروانسرا، بیمارستان و آشپزخانه عمومی نیز بوده است. این گونه ساختمان های جنبی را به ترکی “جامی کولیه سی” می نامیدند.  در باغ پشت این مسجد عثمانی آرامگاه های سلیمان یکم و همسر و دخترش نیز آرامگاه های سلیمان دوم و احمد دوم قرار دارد. این مسجد در سال ۱۶۶۰ در آتش ویران شد و از سوی سلطان محمد چهارم مورد مرمت قرار گرفت. همچنین بخشی از گنبد براثر زلزله فروریخت.

در سال۱۷۶۶ مرمت های بعدی به نوعی در آن صورت گرفت که تزئینات اصلی آن حفظ شود. مسجد در حیاط بزرگی احاطه شده است. حیاط داخلی سنگفرش مرمر است که درب بزرگ و باشکوهی داشته و در حیاط حوض دیده می شود. در گوشه حیاط، ۴ مناره این مسجد، در ۴ بر خلاف دیگر مساجد واقع شده اند .مناره ها و گنبد مسجد تناسب خاص و چشم نوازی دارند که از زیبایی های خاص سلیمانیه محسوب می شود.

معماری مساجد ترکیه در مسجد سلیمانیه

مسجد سلیمیه در ادیرنه از خاص ترین مساجد ترکیه

مسجد و مجموعه سلیمیه در شهر ادیرنه یکی از آثار گزیده مساجد ترکیه در دوره عثمانی در ترکیه است. معمار این مجموعه دینی، معمار سنان معمار رسمی دربار پادشاهان عثمانی بوده است. این مجموعه در دوره سلطنت سلطان سلیم دوم عثمانی ساخته شده است. معمار سنان این اثر را مهمترین اثر معماری خود نامیده است. به طوری که درباره ساخت این اثر گفته است : “در دوران شاگردی ام مسجد شاهزاده استانبول را ساختم، وقتی که بنا شدم مسجد سلیمانیه را به اتمام رساندم؛ اما تمام نیرویم را صرف مسجد سلطان سلیم خان کردم و استادی خودم را به طور کامل و جامع اعلام کردم.” مسجد سلیمیه چهار مناره دارد و هر مناره دارای سه شرفه است. این مسجد از لحاظ کاشی کاری و خوشنویسی، هنر مرمرتراشی نیز حائز اهمیت است. کاشی های مسجد، ساخت ایزنیک ترکیه است.

معماری مساجد ترکیه در مسجد سلیمیه در ادیرنه

مسجد شاهزاده محمد

سلطان سلیمان اول، از معمار سینان می خواهد که به یاد فرزندش محمد که در سال ۱۵۴۳ درگذشته بود، یک مسجد بسازد. ساخت این مسجد که در سال  ۱۵۴۴  آغاز گردیده بود، در سال ۱۵۴۸ به پایان رسیده است. این مسجد که در مرکز شهر واقع شده، در بین مدرسه ها، مقبره ها و عمارت ها ساخته شده است. دو مناره آن از نظر معماری بی نظیر است و بسیار جلب توجه می نماید. این ساختمان که از نظر ابعادی و خطوط زیبا با سایر مساجد متفاوت است، اولین اثر مهم معمار سینان و از مشهورترین مساجد ترکیه است. دراطراف آن مقبره های بسیاری وجود دارد.

معماری مساجد ترکیه در مسجد شاهزاده محمد

مسجد رستم پاشا

این مسجد از نمونه های برجسته معماری مساجد ترکیه و یکی از زیبا ترین مساجد شهر استانبول است. این مسجد در سال ۱۵۶۱ به دستور صدراعظم رستم پاشا و توسط  معمار سینان ساخته شده است. از آنجا که زمین های منطقه “امین اونو” هم مرکز تجاری و هم گود بود، معمار سینان در زیر این مسجد مخازن و دکان هایی ساخته است. ارزش اصلی مسجد، ناشی از نقوش گل هایی مانند میخک، مینا، لاله، رز و زنبق به عنوان نمونه هایی از چینی کاری در قرن ۱۶، در دیوارهای شبستان ورودی و ستون های پافیلی داخلی است.

زیبایی منحصر به فرد این مسجد، به ویژه مربوط به معماری بسیار زیبایی است که آن  را شبیه به یک موزه کاشی کرده است. در دوران عثمانی، رستم پاشا، صدر اعظم وقت، که فردی ثروتمند، محتاط و باهوش بود دستور ساخت مسجدی را صادر کرد، که به نام خود او نامگذاری شد.

معماری مساجد ترکیه در مسجد رستم پاشا

این مسجد پر از نمونه های منحصر به فرد از کاشی های دوران عثمانی است. “سینان” از برجسته ترین کارشناسان معماری است. پروفسور”صوفی ساتچی”  با اشاره به کاشی های منبر، می گوید : “اگر به این کاشی ها  دست بزنید متوجه می شوید که کاملا برجسته هستند. این کاشی ها متعلق به ۵۰۰ سال پیش هستند که قاب پنجره ها را، از آنها ساخته اند. مسجد رستم پاشا گنبدی دارد که بر هشت ستون قرار گفته است، چهار ستون قابل رویت هستند و چهار ستون دیگر از  چشم ها پنهانند.

نازنین

دانشجوی معماری، طراح دکوراسیون داخلی

1 نظر